02-01-09

Historie:Elfstedentocht 1909-2009

Elfstedentocht

 

 

 

 

Gisterenavond zag ik op de Nederlandse tv een documentaire 100 jaar Elfstedentocht, prachtige nostalgische beelden uit de geschiedenis van deze ultra schaatsmarathon . Op 2 Januari 1909 werd de allereerste Elfstedentocht verreden .Vandaag dus precies 100 jaar geleden dat de tocht der tochten van start ging . Om 20 minuten over 5 's ochtends op 2 Januari 1909 sprak voorzitter Hylkema van de Friesche ijs bond, de 23 deelnemers moed in met de historische uitspraak ' Nu dan , heren , n' goede reis . ' De allereerste tocht was echt een moeizame opdracht door de dooi en de dikke mist . Mijn herinneringen gaan naar deze van 1986 en 1997 toen ik deze van start tot finish helemaal bekeek op tv. Maar de Elfstedentocht die ik koester is deze van 1985 , ik was er in Leeuwarden live ter plaatse bij , ik weet nog goed dat ik juist enkele dagen voor die bepaalde dag dat het bekend werd dat hij door ging... , want dagen vooraf werd er gespeculeerd op de Nederlandse televisie ' komt die er of komt hij er niet '... dat ik juist thuis ziek was van mijn toenmalige job , ik had griep , en bleef ik nog enkele dagen meer thuis , de rebel in mij was van toepassing . In de late namiddag ben ik op Woensdag 20 Februari met trein, bus en autostop naar Leeuwarden gereisd . De nacht kon ik doorbrengen bij een familie nabij Leeuwarden. Op Donderdag 21 Februari werd dan de dertiende Elfstedentocht geschaatst , met een invallende dooi werd Evert van Benthem winnaar in een spurt met Henri Ruitenberg , Jos Niesten en Jan Kooiman . Wat ik daar zag in Friesland was buiten gewoon , feest en sfeer alom , de gastvrijheid van de Friesche bevolking en al die toeschouwers en de belangstelling van pers en tv , fenomenaal . De enkele foto's die ik nog ergens heb , zal ik wel eens digitaal maken en op mijn blog plaatsen . Maar het verhaal van de geschiedenis

in de Elfstedentocht is deze van 1963 , de zwaarste ooit , 18 Januari 1963 , het vroor min 18 graden , stormachtige oostenwind , heel Friesland was bedekt met een hoop sneeuw , scheuren , hobbels en spleten in het natuurijs , Reinier Paping een levende legende , ontsnapte uit de kopgroep , er moesten nog goed 100 kilometer geschaatst worden , onvermoeibaar zette hij door , eenling Reinier Paping schreef geschiedenis , hij won met bijna 22 minuten voorsprong op de tweede Jan Uitham , Jeen van den Berg werd derde op 24 minuten . Lang na de aankomst van Paping werd het voor de andere schaatsers een helse tocht , het weer werd slechter en slechter , tour schaatsers hadden moeite om de goede richting te vinden en velen werden sneeuwblind . De schaatsen werden van de voeten verwijderd om het traject te voet verder af te leggen . Het werd een legendarische Elfstedentocht , deze van 1963 , van de 568 wedstrijd rijders wisten slechts 57 binnen de vereiste 2 uur na de winnaar Reinier Paping binnen te komen , van de bijna 10000 toer rijders die aan de tocht waren begonnen konden er aan het eind van de late avond slechts 69 het welbekende Elfsteden kruisje in ontvangst nemen . De lange winter van 1963 was de strengste van de eeuw , Noordzee bevroren , overal hopen sneeuw , mooie winter landschappen , veel pret voor kinderen zoals ik in die tijd , ik herinner mij jammer genoeg niets uit 1963 , ik was nog te klein , maar dat ik sneeuwpret gehad heb , zal wel zijn . Met de blijvende vrieskou de laatste dagen , is Nederland weer

in de ban van een Elfstedentocht anno 2009 , er kan al op vele plaatsen geschaatst worden op natuurijs , de koude koorts stijgt en het zou mooi zijn om een zestiende Elfstedentocht te kunnen organiseren bij het 100 jarige bestaan van deze 200 kilometer lange schaatstocht .

 

 

 

Elfstentocht 1963

Elfstedentocht 1963.

 

 

Reinier Paping maakt val tijdens Elfstedentocht 1963

Reinier Paping maakt val tijdens Elfstedentocht 1963.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Reinier Paping wint Elfstedentocht 1963

Reinier Paping wint Elfstedentocht der tochten 1963

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Paping , legendarische overwinning

Reinier Paping , een legendarische overwinning.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Controlekaart van Reinier Paping , Elfstedentocht 1963

Controlekaart 1963 van Reinier Paping met de stempels van de Elf steden.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Evert van Benthem wint Elfstentocht 1985

Evert van Benthem wint Elfstedentocht 1985

 

 

 

 

 

 

 

 

 

De legendarische Elfstedentocht van 1963

geschiedenis_elfstedentocht_route_kaart (1)

 

 

 

 

 

 

Het stormde op 18 januari 1963, de koudste dag van de koudste winter van de vorige eeuw. Het vroor die avond zo'n achttien graden, wat met die ijskoude wind erbij een Siberische klimaat veroorzaakte. Van de 10.000 toerrijders haalden slechts 69 de eindstreep na een tocht van minimaal vijftien uur. Het is een wonder dat er die dag geen doden zijn gevallen. Wel waren er veel gewonden: botbreuken, bevroren geslachtsdelen, desoriëntatie en zelfs afgevroren ledematen.

De NTS zond  voor het eerst rechtstreekse beelden uit. Er stonden reportagewagens in Bartlehiem en bij de finish in Leeuwarden. De camera's werden afgedekt met dekens om ze tegen de kou te beschermen. Het werd een legendarisch verslag van de verschrikkelijkste Elfstedentocht uit de geschiedenis. 

Tijdens de tocht stak er ook nog eens een noordoosterstorm op waardoor de tocht bijna onmenselijk werd om uit te rijden. De tv kijker kreeg dramatische beelden te zien van valpartijen, mensen die met hun hoofd tegen de bruggen schaatsten omdat hun oogleden bevroren waren of omdat ze armen, benen of iets anders gebroken hadden of last hadden van bevroren ledematen. In de loop van de dag werd het zo erg dat vele duizenden mensen in Stavoren van het ijs stapten en de trein naar Leeuwarden terug namen.

 

 

 

 

 

 

 

elfstedentocht_1963__60_mannen_in_stuifs







Winnaar van deze “hel van het noorden” tocht was de 31 jarige Reinier Paping. Hij kwam na bijna 11 uur geschaatst te hebben als eerste over de finish in Leeuwarden. Koningin Juliana en Prinses Beatrix waren aanwezig om de winnaar te feliciteren. Prinses Beatrix was zo enthousiast dat ze maar bleef uitroepen: "Meneer Paping ik heb toch zo'n bewondering voor u". Bij zijn eerste televisie-interview vertelde hij dat hij elke ochtend een bord Brinta at. De fabrikant van Brinta maakte van deze uitspraak handig gebruik door een advertentiecampagne te starten met “Niemand de deur uit zonder Brinta!”. Voor deze advertentiecampagne kreeg Paping 500 gulden, een aansteker en een föhn voor zijn vrouw.

De historische prestatie van Reinier Paping om als eerste te eindigen in de Elfstedentocht van 1963 heeft een schaduw geworpen over de rest van de tocht. Zo is het verhaal van de 10.000 toerrijders nagenoeg onbekend. Als we weten dat vandaag exact vijfenveertig jaar geleden er slechts 69 voor middernacht in Leeuwarden aankwamen, is meteen duidelijk dat het begrip 'de Hel van het Noorden' een understatement is. In dat gevecht tegen de elementen om het Elfstedenkruisje te bemachtigen, zien we een Nederland dat nu niet meer bestaat. De verhalen en belevenissen van de toerrijders van 1963 tarten ons huidig besef.

Verhalen over de zwaarste elfstedentocht aller tijden
Enkele betrokkenen, waaronder schaatscoach Henk Gemser, vertellen over hun ervaringen die dag in "De mannen van '63". Die 18e januari 1963, zo erkennen ze allemaal, zullen ze nooit meer vergeten. 
Het stormde die dag onbarmhartig en in de donkere uren vroor het soms twintig graden. Om 20.10 uur was Bertus Poiesz uit Steenwijk de eerst binnenkomende toerrijder. 
Iets voor middernacht was George Schweigmann uit Leeuwarden de laatste die over de eindstreep kwam. Die had toen achttien uur op de schaatsen gestaan om zijn kruisje te verdienen. Allemaal hebben ze tussen Dokkum en Leeuwarden de moeilijkste momenten gehad. Regels werden overtreden, er werd alleen nog aan overleven gedacht, de mannen vielen bijna in slaap als ze voor de zoveelste keer in een sneeuwduin vielen. 
De voormalige schaatscoach Henk Gemser bijvoorbeeld haalde de eindstreep. Vanaf Franeker reed hij samen met een oude klasgenoot uit Franeker, Henk Buma. Ze wisten niet meer wat weiland was en wat het ijs was en belandden daardoor met de schaatsen onder bij een boer op het erf. Verbaasd vroeg die aan de twee wat ze daar deden. "We zijn met de Elfstedentocht bezig", antwoordden ze. "Oh, de vaart ligt 200 meter verderop." Gemser: "Die konden we gewoon niet meer vinden, want er was geen vaart meer. We hadden net zo goed kunnen verdwalen." Het was dus onbegaanbaar. "Dan liepen je schaatsen vast, en ging je plat op je bek. Als je eenmaal lag -en dat was dus de mazzel dat Henk Buma en Henk Gemser samen waren- wilde je blijven liggen. Er was absoluut geen behoefte meer om op te staan. Je was doodop en je was inderdaad met je grenzen bezig. Nou, wat deden we dan? Dan schopten we elkaar gewoon met de punt van de schaats omhoog. Daar was geen enkele vorm van diplomatie meer bij in die discussies. Je vloekte elkaar stijf. Je vloekte elkaar letterlijk weer op de schaatsen, en dan ging je weer verder." 
Om die eindstreep te halen, hebben Gemser en Buma de meest fundamentele regel van de Elfstedentocht geschonden: ze hebben twee kilometer in een auto gezeten en zijn toen weer verder geschaatst. Maar de reden is volkomen legitiem: ze waren bang door een geheime controle van het ijs te worden gehaald. Bij Oudkerk stond namelijk een groep mensen, van wie de twee schaatsers dachten dat ze hun van het ijs zouden halen. Gemser: "Een man heeft ons toen door Oudkerk gereden en heeft ons aan het einde van de bebouwde kom weer op het ijs afgezet. Vanaf daar zijn we verder geschaatst naar de Groote Wielen, naar de finish. Ik vertel dit voor het eerst. Niemand wist dit, behalve Henkie Buma natuurlijk. En die chauffeur. Dat wij tijdens de Elfstedentocht van 1963 een kilometer of twee niet geschaatst hebben, maar achterin een auto heb gezeten, 's nachts om een uur of half elf."

Elfstedentocht_1963__60_mannen_in_stuifsEn zo heeft elke rijder zijn eigen, unieke verhaal. De Brabander Kees Bovée bijvoorbeeld was de enige Zuiderling die als toerrijder Leeuwarden haalde. De laatste uren hebben bij hem letterlijk een trauma opgeleverd. In doodsangst strompelde hij de laatste kilometers naar de finish toe. "Toen de misère het hoogst was begon ik te hallucineren. Ondanks dat ik scheel zag van ellende zag ik visioenen van een lekker warm bed en een rijkelijk met etenswaren gevulde tafel. Soms viel ik twee keer op een meter, maar de angst om hier alleen achter te blijven hielp me iedere keer weer omhoog om verder te gaan. Als dat het plezier is van een Elfstedentocht rijden en je je echt zorgen gaat maken om je leven er niet bij in te schieten, dan hoeft het voor mij nooimeer. Dat waren dgedachten die mijn hersenen teisterden. Ik begon deze ijsklassieker te haten." Twee jaar lang kon hij niet meer knielen in de kerk door de vele valpartijen. Een jaar lang droeg hij een zonnebril, omdat zijn ogen bevroren waren geweest en daarom geen licht meer konden verdragen. '1963' heeft niet voor niets mythische proporties aangenomen.

Nederland keek die dag met verbazing, verwondering en verbijstering naar de prestatie die werd geleverd. Naar het gevecht tegen de elementen, het verleggen van de persoonlijke grenzen en de uiterste wil om de eindstreep te halen. En in al die jaren daarna groeide de bewondering voor die mannen met de dag. Niet alleen omdat we 22 jaar moesten wachten op de volgende editie, maar ook omdat deze tocht werd geschaatst in een Nederland dat niet meer bestaat, dat nooit meer zal terugkomen. De wilde jaren zestig begonnen pas daarna en zouden ons land blijvend veranderen. Maar de Tocht van 1963 was nog de Tocht van het oude, rustige en overzichtelijke Nederland.

Zoals gezegd verzorgde de NTS een live verslag van deze Elfstedentocht. Omdat men niet overal camera’s had staan werden op diverse plaatsen filmploegen ingezet. Deze filmploegen hadden problemen om hun filmmateriaal op tijd in Bussum te krijgen aangezien veel Friese wegen door sneeuwval onbegaanbaar waren. De films vlogen toen mee met de Fokker Friendship die Koningin Juliana en Prinses Beatrix terugbrachten naar Soesterberg. Laat op de avond waren de beelden op televisie te zien. 
Het was de laatste Elfstedentocht die in zwart/wit werd uitgezonden. Op de volgende tocht moesten we 22 jaar wachten, maar die “tocht der tochten” kwam in kleur!

 


 

 

 

Ik was er bij te Leeuwarden bij de aankomst van de dertiende uitgave van de Elfstedentocht in 1985.friesevlag

 

 

 

sipkema_126577a

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1985 elfsteden postzegel

 

 

 

Foto"s Elfstedentocht 1985 ( Zwart-Wit)

 

 

Elfstedenmonument

Finish Leeuwarden

Finish leeuwarden 1985

 

 

Elfstedentocht 2009 nog ver weg

De 22 'rayonhoofden' in Friesland zijn al dagenlang gaatjes in het ijs aan het boren om de diktes te meten, maar de realiteit: een Elfstedentocht nog lang niet aan de orde.

Daarvoor moet het nog minimaal zeven nachten achter min tien graden vriezen. Momenteel zijn er in Friesland ijslagen van vijf centimeter. Dat is niet voldoende.

De Elfstedentocht is een bijna 200 kilometer lange schaatstocht over natuurijs die wordt georganiseerd door de Vereniging De Friesche Elf Steden. Leeuwarden, de hoofdstad van Friesland, is vanouds de start- en aankomstplaats. De laatste werd gereden in 1997.

 


 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


De commentaren zijn gesloten.